Barokowy kościół pijarów w Łowiczu to jedna z tych świątyń, przy których trudno przejść obojętnie. Monumentalna fasada z charakterystycznymi wieżami dominuje nad ulicą Pijarską w centrum miasta, a wnętrze kryje freski przypisywane włoskiemu mistrzowi Michelangelo Palloniemu. To miejsce z ponad 350-letnią historią, które przetrwało kasaty klasztorne, wojny i okupacje, by dziś znów służyć zakonowi pijarów.
- niesamowite freski autorstwa mistrza Palloniego
- monumentalna barokowa architektura
- bogata historia przetrwania wojen
- zaangażowanie lokalnych mieszkańców
- spokojna atmosfera sprzyjająca refleksji
Historia budowy rozciągnięta na dziesięciolecia
Pijarzy pojawili się w Łowiczu w 1668 roku, sprowadzeni przez prymasa Mikołaja Prażmowskiego. Na początku mieszkali u kanonika, potem w kamienicy przy ulicy Zduńskiej. Budowę własnego kościoła rozpoczęli dopiero w 1680 roku, ale prace ciągnęły się przez kilkadziesiąt lat z powodu braku pieniędzy.
Do 1690 roku stanęło prezbiterium. Potem nastąpiła długa przerwa.
Korpus główny, fasadę i wieże wzniesiono w latach 1720-1731 według projektu Jakuba Fontany. Ale to nie był koniec – obecną fasadę zaprojektował Karol Antoni Bay, królewski architekt, a prace ukończono między 1744 a 1747 rokiem. Uroczysta konsekracja odbyła się w lipcu 1749 roku, choć nawet wtedy górna część wschodniej wieży pozostała niedokończona.
Warto wspomnieć o Wojciechu Zimnym – chłopie z pobliskich Bobrownik, który w 1762 roku własnym kosztem wymurował część świątyni. To niezwykły przykład zaangażowania zwykłego człowieka w budowę tak monumentalnego obiektu. Oprócz niego fundatorami byli kasztelan gostyński Jan Szamowski oraz arcybiskupi: Michał Radziejowski, Stanisław Szembek, Teodor Potocki i Krzysztof Antoni Szembek.
Turbulentne koleje losu świątyni
Kościół pijarów przeżył naprawdę wiele. W czasach zaborów i wojen obca armia urządzała tu wszystko – od szpitali po magazyny, stajnie i składy prochu. Władze pruskie, wojska napoleońskie, potem rosyjskie – każdy wykorzystywał budynek na swój sposób, często dewastując wnętrze.
Największe zniszczenia przypisuje się Rosjanom, którzy mieli nawet urządzić w świątyni stajnię. W tym czasie zniszczono bezcenne XVIII-wieczne freski na ścianach naw bocznych. Po upadku powstania styczniowego, w 1864 roku, władze carskie skasowały zakon pijarów, a opiekę nad kościołem przejęli księża diecezjalni.
I wojna światowa przyniosła kolejne straty. W 1914 roku niemiecki ostrzał zniszczył fasadę, dach i okna. Wojska niemieckie urządziły w kościele szpital dla jeńców rosyjskich, później skład bielizny i garaż dla wojskowych ciężarówek. W okresie międzywojennym świątynia pełniła funkcję kościoła garnizonowego dla 10 Pułku Piechoty.
II wojna światowa znów nie oszczędziła budowli – częściowo zawaliło się sklepienie nawy głównej. Dopiero w 1958 roku pijarzy odzyskali swoją świątynię i mogli rozpocząć żmudną odbudowę.
Chłop Wojciech Zimny z Bobrownik w 1762 roku własnym kosztem wymurował część kościoła – to jeden z najciekawszych przykładów zaangażowania zwykłego człowieka w budowę monumentalnej świątyni barokowej.
Architektura w stylu późnego baroku
Fasada kościoła to prawdziwe arcydzieło. Wklęsłowypukła forma nawiązuje do rzymskiej architektury Borrominiego i wyróżnia świątynię na tle innych barokowych kościołów w Polsce. Dwie wieże flankujące fasadę nadają całości monumentalny charakter, widoczny z daleka.
Wnętrze to trójnawowa bazylika z bogatym wystrojem. Choć wiele elementów dekoracji ucierpiało podczas wojen i okupacji, zachowały się cenne dzieła sztuki. Freski przypisywane Michelangelo Palloniemu – włoskiemu malarzowi działającemu w Polsce – to perły malarstwa barokowego. Niestety, znaczna część fresków na ścianach naw bocznych została zniszczona w XIX wieku podczas użytkowania kościoła przez obce wojska.
Rzeźby autorstwa Johanna Georga Plerscha dopełniają wystrój wnętrza. Mimo zniszczeń kościół zachował swój barokowy charakter i atmosferę.
Co zobaczyć we wnętrzu
Wchodząc do środka, od razu zwraca uwagę przestronność naw i wysokość sklepień. Główny ołtarz w prezbiterium, zachowane freski, barokowe rzeźby i dekoracje sprawiają, że można spędzić tu sporo czasu, rozglądając się po detali.
Warto zwrócić uwagę na:
- Zachowane fragmenty fresków Michelangelo Palloniego na ścianach
- Rzeźby barokowe autorstwa Johanna Georga Plerscha
- Architekturę sklepień i naw bocznych
- Ołtarze boczne z bogatą dekoracją
- Detale architektoniczne prezbiterium z lat 1672-1680
Kościół przeszedł gruntowne remonty w ostatnich latach. W 2012 roku rozpoczęto renowację dwóch naw bocznych i prace malarskie na fasadzie, zakończone w 2013 roku. Następnie planowano remont nawy głównej. Niedawno zakończono także przebudowę dojścia do kościoła i nawierzchni przed świątynią.
Dla kogo to miejsce
Kościół pijarów to przede wszystkim punkt obowiązkowy dla miłośników architektury barokowej i historii. Sama fasada zasługuje na uwagę nawet jeśli ktoś nie ma czasu na zwiedzanie wnętrza.
Dla osób zainteresowanych sztuką sakralną i malarstwem barokowym wnętrze kościoła to prawdziwa gratka. Zachowane freski i rzeźby, mimo wojennych zniszczeń, dają wyobrażenie o dawnej świetności świątyni.
Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę w kościele z spacer po Starym Mieście w Łowiczu – świątynia stoi zaledwie kilkaset metrów od Rynku i Bazyliki Katedralnej. To wygodny punkt na trasie zwiedzania centrum miasta.
Kościół pijarów w Łowiczu to ważny zabytek późnobarokowej architektury w Polsce, a jego wklęsłowypukła fasada wywodzi się bezpośrednio z rzymskiej architektury Borrominiego.
Informacje praktyczne – godziny, dojazd, zwiedzanie
Kościół znajduje się przy ulicy Pijarskiej 2 w centrum Łowicza, w odległości około 50 metrów od ulicy Zduńskiej i niecałe 150 metrów od Bazyliki Katedralnej. To część zespołu zabudowy Starego Miasta, więc łatwo trafić pieszo z głównego Rynku.
Dojazd: Z dworca PKP w Łowiczu do kościoła można dojść piechotą w około 15 minut przez centrum miasta. Dla zmotoryzowanych – parking dostępny w pobliżu Rynku i ulic przyległych. Kościół dobrze widoczny z daleka dzięki charakterystycznym wieżom.
Zwiedzanie: Kościół jest czynną świątynią prowadzoną przez ojców pijarów, więc zwiedzanie możliwe poza czasem nabożeństw. Wstęp do kościoła jest bezpłatny. Warto zachować ciszę i szacunek dla miejsca kultu.
Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne obejrzenie wnętrza i fasady wystarczy 20-30 minut. Jeśli ktoś chce dokładnie przyjrzeć się detalom architektonicznym i zachowanym freksom, warto zaplanować około 45 minut.
W okolicy: Bazylika Katedralna (138 metrów), Ratusz w Łowiczu (205 metrów), Muzeum w Łowiczu, Stary Rynek. Łowicz znany jest także z tradycji ludowych i charakterystycznych strojów łowickich – warto połączyć wizytę w kościele z szerszym zwiedzaniem miasta.
Kościół regularnie organizuje msze święte, w tym w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego. Aktualne godziny nabożeństw można sprawdzić na stronie internetowej parafii lub tablicy ogłoszeń przy wejściu.