W centrum Łowicza stoi niezwykły zespół budowli, który trudno przegapić. Pałacyk Klickiego to neogotycka siedziba generała, który walczył u boku Napoleona i wrócił do Polski budować swoją małą твердыню. Nie jest to wielki pałac w stylu magnackich rezydencji – raczej kameralny zameczek z wieżyczką, który generał Stanisław Klicki wzniósł w latach dwudziestych XIX wieku. Dziś mieści się tu galeria sztuki współczesnej i izba pamięci po właścicielu, a całe założenie zwane „baronią” to jeden z charakterystycznych zabytków miasta.
- neogotycka architektura
- galeria sztuki współczesnej
- izba pamięci po generale
- historyczne pamiątki
- malowniczy park angielski
Historia generała, który budował z ruin zamku
Stanisław Klicki to postać, która przeszła przez wszystkie kluczowe wydarzenia swojej epoki. Baron Cesarstwa Francuzów, kawalerzysta, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej, wyprawy na Moskwę i powstania listopadowego. Po abdykacji Napoleona wrócił do kraju, a w 1826 roku otrzymał nominację generalską i objął dowództwo dywizji strzelców konnych stacjonujących w Łowiczu.
Właśnie wtedy postanowił wybudować sobie siedzibę. Nie miała to być zwykła rezydencja – generał planował stworzyć miejsce, gdzie będzie mógł gromadzić pamiątki związane z polskim wojskiem. Projekt całego zespołu powierzył Karolowi Krauze, który zaprojektował budowle w stylu neogotyckim z elementami romantyzmu. Wzniesiono pałacyk, basztę z okrągłą wieżą, kaplicę i domek dozorcy, całość otoczono parkiem angielskim.
Materiały budowlane pochodziły częściowo z rozbiórki łowickiego zamku – w ścianach pałacyku wmurowano płaskorzeźby z herbami prymasów Przerembskiego i Dzierzgowskiego oraz XVI-wieczne insygnia. Budowano z cegły i rudy darniowej, co nadało budynkom charakterystyczny wygląd.
Generał urządził w pałacyku bibliotekę i zbrojownię wyposażoną dla stu jeźdźców. Planował też wybudować cztery wieże, ale wybuch powstania listopadowego pokrzyżował te plany – powstała tylko jedna. Klicki dowodził w powstaniu wszystkimi siłami polskimi na lewym brzegu Wisły.
Co zobaczyć w Pałacyku Klickiego dzisiaj
Zespół romantyczny przecina obecnie ulica imienia generała, co nieco zmienia pierwotny układ założenia. Od strony północnej stoi czworoboczna baszta z przylegającą okrągłą wieżą – przez pewien czas mieściła się tam komenda hufca ZHP. Po drugiej stronie ulicy Pałacowej znajduje się sam pałacyk w formie neogotyckiego zameczku.
Wnętrze pałacyku pełni obecnie podwójną funkcję. Działa tu Galeria Malarstwa Współczesnego Zofii i Romany Artymowskich, utworzona w 1986 roku. Oboje byli absolwentami krakowskiej ASP – Zofia specjalizowała się w kompozycjach niefiguratywnych w mozaice ceramicznej i monotypie, wykładała na uczelniach w Polsce i za granicą, nawet w Bagdadzie.
Druga część ekspozycji to izba pamięci poświęcona generałowi Klickiemu. Można tu zobaczyć pamiątki po nim oraz unikalną mapę Europy z 1833 roku. To dość kameralna wystawa, ale daje dobry obraz postaci właściciela i epoki, w której żył.
Dla kogo to miejsce
Pałacyk Klickiego to atrakcja dla osób zainteresowanych historią XIX wieku, szczególnie epoką napoleońską i powstaniami narodowymi. Miłośnicy architektury docenią neogotycki styl budowli i ciekawe rozwiązania – wmurowane w ściany elementy z rozebranego zamku to rzadkość.
Galeria sztuki współczesnej może zainteresować osoby szukające kontaktu ze sztuką poza wielkimi miastami. Skala miejsca jest kameralna – nie jest to wielka rezydencja z dziesiątkami sal, więc wizyta nie zajmie całego dnia. Raczej punkt na trasie zwiedzania Łowicza niż samodzielny cel wyprawy.
Rodziny z dziećmi mogą wykorzystać wizytę jako okazję do opowieści o historii – dzieci zazwyczaj lubią zameczki z wieżyczkami, a historia generała walczącego u boku Napoleona potrafi zapalić wyobraźnię.
Park i pozostałe budowle zespołu
Za pałacem rozciąga się park angielski, w którym usytuowano kaplicę i domek dozorcy. W ich ściany również wmurowano elementy lapidarne z zamku. Niestety, domek dozorcy nie przetrwał do czasów współczesnych w oryginalnej formie.
Od strony zachodniej parku generał kazał urządzić Pole Marsowe przeznaczone do ćwiczeń i uroczystości wojskowych. Dziś ten fragment założenia wygląda inaczej niż za czasów Klickiego, ale można sobie wyobrazić jak strzelcy konni ćwiczyli pod okiem dowódcy.
Cały zespół zwany jest „baronią” – nazwa nawiązuje do tytułu baronowskiego, który Klicki otrzymał od Napoleona za służbę dla Cesarstwa Francuzów.
Praktyczne informacje – godziny otwarcia i ceny
Galerię i pałacyk można zwiedzać w okresie letnim, ale konieczne jest wcześniejsze uzgodnienie wizyty. To nie jest obiekt działający na zasadzie otwartych drzwi codziennie o stałych godzinach – przed przyjazdem warto skontaktować się z Fundacją Zofii i Romana Artymowskich, która zarządza galerią.
Baszta znajduje się na ogrodzonym terenie w kwartale ulic gen. S. Klickiego, Magazynowej i Basztowej. Dostęp do niej jest ograniczony, więc głównym obiektem do zwiedzania pozostaje pałacyk.
Konkretne informacje o cenach biletów i aktualnych godzinach otwarcia najlepiej sprawdzić bezpośrednio przed wizytą, kontaktując się z galerią. Skala obiektu sprawia, że zwiedzanie zajmuje około 30-45 minut.
Jak dojechać do Pałacyku Klickiego w Łowiczu
Obiekt znajduje się u zbiegu ulic 1 Maja i Pałacowej w centrum Łowicza. Łowicz ma logiczne rozplanowanie ulic – zamek przy Zamkowej, pałac przy Pałacowej – więc orientacja nie sprawia problemów.
Do pałacu najlepiej dojechać ulicą Pałacową od ulicy gen. S. Klickiego. W Łowiczu można zaparkować w centrum i przejść się pieszo – miasto nie jest duże, a główne zabytki leżą blisko siebie. Z Warszawy to około godziny jazdy samochodem autostradą A2, z Łodzi podobnie.
Jeśli ktoś planuje zwiedzanie Łowicza, warto połączyć wizytę w pałacyku z innymi atrakcjami miasta – starym rynkiem, kościołami, Muzeum w Łowiczu. Całość tworzy spójną trasę po mieście, którą można przejść w ciągu kilku godzin.