W sercu Starego Rynku w Łowiczu stoi potężny barokowy gmach, który od ponad trzech stuleci przyciąga spojrzenia. To dawne seminarium duchowne misjonarzy, dziś siedziba Muzeum w Łowiczu – miejsce, gdzie historia architektoniczna spotyka się z bogatymi zbiorami etnograficznymi i artystycznymi. Budynek zajmuje całą wschodnią pierzeję rynku, a w jego wnętrzach kryje się prawdziwa perełka polskiego baroku.
- barokowa kaplica św. Karola Boromeusza
- unikalne freski Palloniego
- bogate zbiory etnograficzne
- historia pełna zwrotów akcji
- malownicza lokalizacja w Starym Rynku
Barokowe dziedzictwo Tylmana z Gameren
Budowę gmachu rozpoczęto w 1689 roku z fundacji prymasa Michała Radziejowskiego. Projekt powierzono Tylmanowi z Gameren – holenderskiemu architektowi, który zostawił po sobie wiele znaczących dzieł w barokowej Polsce. Prace trwały długo, bo aż do 1730 roku, choć już w 1700 roku seminarium zostało oficjalnie erygowane i zajęli je sprowadzeni do Łowicza misjonarze.
Gmach zaprojektowano z myślą o funkcji edukacyjnej. To trzykondygnacyjowy budynek z obszernym dziedzińcem wewnętrznym, który pierwotnie tworzył nieregularny czworobok. Fasada od strony Starego Rynku robi wrażenie – wysunięte do przodu zakończenia skrzydeł bocznych tworzą charakterystyczne ryzality, a środkowe wejście wieńczy ozdobny fronton.
Kaplica św. Karola Boromeusza – skarb w skrzydle południowym
Największą atrakcją gmachu jest bez wątpienia kaplica znajdująca się w południowym skrzydle. Poświęcona św. Karolowi Boromeuszowi, patronowi misjonarzy, zachwyca barokowymi freskami z przełomu XVII i XVIII wieku. To dzieło Michała Anioła Palloniego, włoskiego malarza, którego prace należą do najcenniejszych zabytków baroku w Polsce.
Kaplica ma szczególne znaczenie nie tylko artystyczne, ale i historyczne. To właśnie ona przetrwała wojenną zagładę niemal w całości, gdy reszta budynku legła w gruzach.
Freski Palloniego w kaplicy są uważane za jeden z najwybitniejszych przykładów barokowego malarstwa ściennego w Polsce. Włoski artysta stworzył je specjalnie dla tego miejsca, dostosowując ikonografię do potrzeb seminarium misjonarskiego.
Burzliwe dzieje budynku
Historia gmachu to prawdziwa roller coaster. Do 1820 roku pełnił funkcję seminarium duchownego i klasztoru. Potem przyszły zmiany – najpierw Szkoła Wydziałowa prowadzona przez pijarów, następnie Szkoła Nauczycieli Elementarnych. W czasach zaborów budynek zajęła rosyjska Szkoła Realna z dwoma gimnazjami, które działały tu także w okresie międzywojennym.
Były też mroczniejsze epizody. W pewnym momencie gmach służył jako więzienie dla powstańców polskich, a w czasach rosyjskich urządzono w nim cerkiew prawosławną. Każda epoka zostawiała swoje ślady w murach tego budynku.
Największa tragedia przyszła podczas II wojny światowej. W 1939 roku gmach strawił pożar, a w 1945 roku hitlerowcy podłożyli bomby zegarowe, które eksplodując niemal całkowicie zniszczyły obiekt. Ocalało tylko południowe skrzydło z kaplicą – jakby los chciał zachować najcenniejszą część budowli.
Odbudowa i nowa funkcja
W latach 1950-1952 podjęto odbudowę gmachu, choć nie w pełnym zakresie – wschodniego skrzydła nigdy nie przywrócono. Dopiero w 2002 roku jego piwnice zaadaptowano na kawiarnię po wcześniejszej rekonstrukcji i konserwacji. Odbudowany gmach otrzymał nowe przeznaczenie – muzeum.
Początkowo, od 1952 roku, funkcjonował tu oddział Muzeum Narodowego w Warszawie. W 1959 roku otwarto ekspozycje z dwoma działami: historycznym i etnograficznym. Dopiero w 1995 roku muzeum uzyskało samodzielność, przechodząc w struktury powiatowe.
Co zobaczyć w muzeum
Dziś Muzeum w Łowiczu oferuje kilka stałych ekspozycji. Największą uwagę przyciąga wystawa poświęcona sztuce baroku w Polsce – tutaj można zobaczyć nie tylko kaplicę z freskami Palloniego, ale też inne dzieła z tego okresu. Dział historyczny prezentuje dzieje Łowicza i regionu, pokazując jak zmieniało się to miasto na przestrzeni wieków.
Dla wielu osób prawdziwą atrakcją jest ekspozycja sztuki ludowej Księżaków Łowickich. Kolorowe wycinanki, stroje, malowane skrzynie – to wszystko można zobaczyć w jednym miejscu. Jest też dział poświęcony współczesnym malarzom łowickim oraz miniskansen na dziedzińcu, gdzie zgromadzono przykłady drewnianej architektury regionalnej.
Muzeum dysponuje również bogatą biblioteką, która stanowi cenną bazę dla badaczy regionu i historyków sztuki.
Tradycje muzealnictwa w Łowiczu sięgają początku XX wieku, gdy Władysław Tarczyński, lokalny kolekcjoner i społecznik, udostępnił w 1905 roku swoje zbiory publiczności. W 1907 roku powstało oficjalne Muzeum Starożytności i Pamiątek Historycznych.
Dla kogo to miejsce
Gmach pomisjonarski to propozycja dla różnych grup zwiedzających. Miłośnicy architektury barokowej docenią projekt Tylmana z Gameren i zachowaną kaplicę. Osoby interesujące się sztuką nie mogą przegapić fresków Palloniego – to naprawdę rzadka okazja, żeby zobaczyć dzieło tego formatu w Polsce.
Rodziny z dziećmi znajdą coś dla siebie w ekspozycji etnograficznej i miniskansenie. Kolorowe wycinanki łowickie i ludowe stroje robią wrażenie także na młodszych zwiedzających. Historia regionu przedstawiona jest w przystępny sposób, choć oczywiście najwięcej z wizyty wyniosą dorośli.
Warto wybrać się tu także wtedy, gdy interesuje nas historia II wojny światowej i powojennej odbudowy. Samo przetrwanie kaplicy podczas zniszczeń wojennych to historia warta poznania.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Muzeum w Łowiczu mieści się przy Starym Rynku 5/7, w samym centrum miasta. Dojazd nie sprawia problemów – do Łowicza można dojechać pociągiem z Warszawy (około 90 km) lub Łodzi (około 50 km). Z dworca kolejowego do Starego Rynku to zaledwie kilka minut spacerem.
Dla zmotoryzowanych – w okolicy rynku są miejsca parkingowe, choć w weekendy bywa ciasno. Lepiej przyjechać nieco wcześniej albo zostawić auto przy jednej z bocznych ulic.
Godziny otwarcia: muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli. W dni powszednie działa w godzinach 10:00-16:00, natomiast w weekendy można zwiedzać od 10:00 do 17:00. Poniedziałek to dzień wolny.
Czas zwiedzania: warto zarezerwować sobie przynajmniej godzinę, a najlepiej półtorej. Jeśli chce się spokojnie obejrzeć wszystkie ekspozycje i podziwiać detale w kaplicy, może to zająć nawet dwie godziny.
Ceny biletów: informacje o aktualnych cenach najlepiej sprawdzić na stronie muzeum lub telefonicznie pod numerem 46 837 39 28. Muzeum oferuje zwykle bilety normalne, ulgowe oraz rodzinne.
Po zwiedzaniu warto przejść się po Starym Rynku w Łowiczu – to jedno z ładniejszych rynków w regionie, z kolorowymi kamieniczkami i przyjemną atmosferą. W okolicy działa też kilka restauracji, gdzie można zjeść obiad po dawce kultury i historii.