Muzeum w Łowiczu to miejsce, gdzie historia regionu splata się z jedną z najbardziej rozpoznawalnych tradycji ludowych w Polsce. Siedzibą muzeum jest barokowy gmach dawnego seminarium duchownego przy Starym Rynku, zaprojektowany przez Tylmana z Gameren – tego samego architekta, który tworzył dla króla. Tutaj można zobaczyć słynne pasiaste stroje łowickie, poznać dzieje Księżaków, zajrzeć do izby pamięci Żydów łowickich, a także odwiedzić mini skansen z autentycznymi zagrodami wiejskimi.
Nie każdy wie, że zbiory muzealne w Łowiczu mają ponad stuletnią tradycję i zawdzięczają swoje istnienie pasji prywatnego kolekcjonera.
- autentyczne pasiaste stroje łowickie
- historia Księżaków w jednym miejscu
- izba pamięci Żydów łowickich
- mini skansen z wiejskimi zagrodami
- barokowy gmach z fascynującą historią
Historia muzeum – od prywatnej kolekcji do instytucji kultury
Wszystko zaczęło się w 1905 roku, kiedy Władysław Tarczyński – lokalny społecznik i zapalony kolekcjoner – zdecydował się udostępnić swoje zbiory publiczności. Nazwał je skromnie „Zbiorami Starożytności” i pokazywał w prywatnym mieszkaniu. Dwa lata później kolekcja rozrosła się na tyle, że otrzymała oficjalny statut i nową nazwę: Muzeum Starożytności i Pamiątek Historycznych.
Tarczyński był strażakiem ochotnikiem, więc ekspozycję przeniesiono do pomieszczeń udostępnionych przez Straż Ogniową. Do wybuchu I wojny światowej muzeum posiadało już ponad 3200 eksponatów. Gromadził nie tylko zabytki historyczne i dzieła sztuki, ale też przedmioty etnograficzne – narzędzia, stroje, sprzęty codziennego użytku.
Równolegle, w 1908 roku, powstało w Łowiczu drugie muzeum – etnograficzne, stworzone z kolekcji Anieli Chmielińskiej. Dziś Muzeum w Łowiczu kontynuuje tradycje obu tych instytucji i przechowuje ich zbiory.
Barokowy gmach z burzliwą historią
Budynek, w którym mieści się muzeum, sam w sobie zasługuje na uwagę. Wzniesiony został w latach 1689-1730 z fundacji arcybiskupa Michała Radziejowskiego jako seminarium duchowne Księży Misjonarzy. Projekt wykonał Tylman z Gameren, nadworny architekt królewski, znany z realizacji dla najważniejszych mecenasów epoki.
Po przeniesieniu seminarium do Warszawy w 1820 roku budynek pełnił różne funkcje. Była tu szkoła prowadzona przez pijarów, więzienie dla powstańców polskich, cerkiew prawosławna, Szkoła Realna. Podczas II wojny światowej gmach został poważnie zniszczony – ocalało tylko jedno skrzydło z kaplicą św. Karola Boromeusza, gdzie zachowały się freski Michała Anioła Palloniego. Pozostałe trzy skrzydła odbudowano w latach 1950-1952.
Od połowy lat pięćdziesiątych muzeum ma siedzibę w tym gmachu. Do 1995 roku funkcjonowało jako oddział Muzeum Narodowego w Warszawie, a później stało się samodzielną instytucją powiatową.
Co zobaczysz w Muzeum w Łowiczu
Ekspozycja podzielona jest na kilka działów tematycznych. Każdy z nich opowiada inną historię regionu.
Dział etnograficzny im. Anieli Chmielińskiej to prawdziwa perełka dla miłośników sztuki ludowej. Prezentowana tu kolekcja strojów ludowych z XIX i XX wieku należy do najcenniejszych w kraju. Można prześledzić ewolucję pasiastego stroju łowickiego – tego, który dziś jednoznacznie kojarzy się z regionem i pojawia się na pamiątkach, wycinankach, pocztówkach. Oprócz strojów zobaczysz tu przedmioty codziennego użytku mieszkańców dawnego Księstwa Łowickiego, narzędzia, sprzęty domowe.
Izba pamięci Żydów łowickich ukazuje dzieje społeczności, która przed II wojną światową stanowiła 30% mieszkańców miasta – około 4500 osób. Mieli własne szkoły, synagogę, wydawali gazety, prowadzili interesy. Wystawa prezentuje materiały archiwalne, książki z Biblioteki Żydowskiej, przedmioty artystyczne oraz wyroby z fabryki naczyń kamionkowych Weksteina z przełomu XIX i XX wieku. Można tu też zobaczyć macewy z cmentarza żydowskiego.
Wystawa sztuki baroku mieści się w kaplicy – jedynej części budynku, która przetrwała wojnę. To miejsce szczególne ze względu na zachowane freski autorstwa Michała Anioła Palloniego, jednego z najważniejszych malarzy działających w Polsce w epoce baroku.
Muzeum gromadzi też eksponaty związane z lokalną historią – pamiątki, dokumenty, przedmioty opowiadające dzieje Ziemi Łowickiej na przestrzeni wieków.
Mini skansen w ogrodzie muzealnym
Na terenie muzeum znajduje się Ośrodek Plenerowy Budownictwa Ludowego, nazywany często mini skansenem. Można tu zwiedzić dwie autentyczne zagrody wiejskie przeniesione z okolicy: zagrodę typu otwartego z XVIII wieku oraz typu zamkniętego z XIX wieku. Obie z charakterystycznymi zabudowaniami gospodarczymi i pełnym wyposażeniem wnętrz.
To dobra okazja, żeby zobaczyć, jak wyglądało życie na wsi w dawnym Księstwie Łowickim. Dzieci z pewnością będą zainteresowane starymi sprzętami, narzędziami, układem pomieszczeń.
Muzeum w Łowiczu ma również filię – większy skansen w Maurzycach, powstały w latach 70. XX wieku. Udostępniony został dla zwiedzających w połowie lat osiemdziesiątych i gromadzi zabytki architektury wiejskiej z terenów dawnego Księstwa Łowickiego.
Dla kogo jest to miejsce
Muzeum sprawdzi się jako punkt wycieczki dla rodzin z dziećmi – zwłaszcza tych starszych, które interesują się historią i tradycją. Mini skansen z zagrodami wiejskimi to konkretna atrakcja, którą można obejrzeć, dotknąć, zrozumieć. Stroje ludowe w pięknych kolorach też robią wrażenie.
Miłośnicy sztuki ludowej znajdą tu jedną z najlepszych kolekcji strojów łowickich w Polsce. Osoby zainteresowane historią lokalną, dziejami społeczności żydowskiej czy sztuką barokową również nie będą zawiedzeni.
Warto połączyć wizytę w muzeum ze spacerem po Starym Rynku w Łowiczu – to jeden z niewielu zachowanych w Europie średniowiecznych rynków w kształcie trójkąta. Na zwiedzanie samego muzeum wystarczy około godziny, choć jeśli ktoś chce dokładnie przyjrzeć się wszystkim eksponatom, może zostać dłużej.
Warsztaty i lekcje muzealne
Muzeum organizuje liczne warsztaty i lekcje muzealne dla dzieci i młodzieży, wykłady dla dorosłych oraz warsztaty dla całych rodzin w ramach cyklicznych spotkań „Niedziela w Muzeum”. Warto sprawdzić aktualny program na stronie internetowej lub profilu muzeum w mediach społecznościowych przed wizytą – może akurat traficie na jakieś ciekawe wydarzenie.
Informacje praktyczne – godziny otwarcia, ceny, dojazd
Godziny otwarcia: Muzeum jest czynne codziennie oprócz poniedziałków w godzinach 10:00-16:00.
Adres: Stary Rynek 5/7, 99-400 Łowicz
Telefon: +48 46 837 39 28
Dojazd: Muzeum znajduje się w centrum Łowicza, przy Starym Rynku. Do miasta można dojechać samochodem (z Warszawy około godziny drogi drogą nr 70 lub autostradą A2), pociągiem (stacja Łowicz Główny) lub autobusem. Z dworca do centrum to kilka minut spacerem.
Jeśli planujesz wizytę w Łowiczu, warto zarezerwować czas też na skansen w Maurzycach – to większy obiekt z większą liczbą zabudowań wiejskich, położony kilkanaście kilometrów od miasta. Oprowadzania i lekcje muzealne można umawiać pod numerem telefonu muzeum.